Euro 2020’ye Damga Vuran Taktik Konsept: Kutu Orta Saha

Takımların Euro 2020’deki hücum performansları, Euro 2016 ve 2018 Dünya Kupası’na göre oldukça gelişmiş durumda.  Euro 2016’da turnuva boyunca toplam 108 gol atılmıştı. Euro 2020, henüz yarı finaller başlamamışken Euro 2016’yı fazlasıyla geçti. Gol sayısının fazlalığının yanında, beklenenin çok ötesine geçen performanslar da oldu. Dikkat çeken performansların bir çoğu bek oyuncularına ait. Spinazzola, Maehle ve Dumfries turnuvada kendilerinden beklenenin çok ötesine geçen performanslar sergilediler.

Kanat beki performanslarının yanında 3’lü savunma kullanımı da bu turnuvada oldukça yaygınlaşmış durumda. Joachim Löw, Didier Deschamps, Frank de Boer gibi kariyerleri boyunca 3’lü savunmayı çok fazla tercih etmeyen teknik direktörler bile, Euro 2020’de 3’lü savunmayı kullandılar. 3-5-2, 3-4-3 gibi taktikler, savunmada 5’li bir hat oluşturulduğu için, daha savunma ağırlıklı taktikler olarak görülür. Fakat bu turnuvadaki 3’lü savunma kullanımının “topa sahip olma oyunu”nu geliştirmeye yönelik amaçları var.

Euro 2020’de kullanılan 3’lü yapılar, klasik 3-5-2’den farklı bir taktik konsepte sahip: Kutu Orta Saha (Midfield Box). Üstelik bu konsepti sadece 3’lü hat ile oynayan takımlar değil, sahaya kağıt üzerinde 4’lü bir savunma hattıyla çıkan takımlar da kullanıyor.

3’lü savunma hattının önünde dar bir şekilde konumlanan çift pivot ve half-space’de konumlanan 10 numaralar ile oluşan kutu yapısı.

Nasıl Gelişti?

Bu taktik konseptin detaylarını anlamak için, konseptin nasıl geliştiğini bilmenin önemli olduğunu düşünüyorum.

Topa Sahip Olma Oyunu oynatan veya bu oyunun dinamiklerini kullanmak isteyen teknik direktörler için topun ilerleyişini sağlayacak pas açıları oluşturmak oldukça önemli. Takım arkadaşı ile aynı yatay hatta bulunan oyuncu topun ilerleyişini sağlayamaz. Takım arkadaşıyla aynı dikey hatta bulunan oyuncunun da marke edilmesi kolaydır. Bu nedenle topun ilerlemesini sağlayacak ideal pas açıları genellikle çapraz pas açılarıdır.

4-3-3’te oluşan pas açıları.

4-3-3 bu çapraz pas açılarını sağlaması açısından ideal bir diziliştir. Fakat savunma önünde tek pivot kullanan 4-3-3 dizilişi, savunma güvenliği açısından dezavantajlı olabilmektedir.

4-2-3-1’de savunma önü güvenliği çift pivot tarafından sağlanıyor. Fakat pas açıları topun ilerlemesini zorlaştırıyor.

4-2-3-1 savunma güvenliğini sağlama açısından 4-3-3’e göre daha avantajlıdır. Fakat dizilişteki yatay ve dikey pas açıları topun ilermesini zorlaştırabilir.

4-3-3’ün sağladığı pas açılarını 4-2-3-1 sağlayamıyor, 4-2-3-1’in sağladığı savunma güvenliğini de 4-3-3 sağlayamıyor. İşte hem savunma güvenliğini hem de topun ilerlemesini sağlamak isteyen teknik direktörler, çözümü Kutu Orta Saha yapısında buldular.

Kutu Orta Saha Konsepti hem çift pivot ile savunma güvenliğini sağlar hem de topun ilerlemesini sağlayacak çapraz pas açılarına sahiptir.

Hangi Takımlar Kullanıyor?

Kutu Orta Saha, bir diziliş veya oyun tarzından ziyade bir taktik konsept olduğu için, birçok teknik adam tarafından kullanılabiliyor. Fakat teknik adamların Kutu Orta Saha’yı oluşturma tarzı fark edebiliyor. Milli takımlar düzeyinde teknik adamlar, akışkan oyunlar oynatacak kadar sık antrenman yapamadıkları için, genellikle daha stabil bir şekilde Kutu Orta Saha oluşturmaya çalışıyor. Bu nedenle birçok teknik direktör 3-4-3 türevi dizilişleri (3-4-2-1 veya 3-2-4-1) tercih edebiliyor. Örneğin:

Hollanda. Çift Pivot: De Roon-De Jong / Çift 10 Numara: Depay-Wijnaldum
Belçika bu konsepti milli takım düzeyinde uygulayan ilk takımlardan biri. Çift Pivot: Dendoncker-Tielemans / Çift 10 Numara: Hazard-Mertens
İlk maçında 4-3-3 ile sahaya çıkan Danimarka 2. maçında 3-4-3 dizilişinde saha çıktı.
Çift Pivot: Delaney-Højbjerg / Çift 10 Numara: Braithwaite-Damsgaard
Almanya. Çift Pivot: Kroos-İlkay / Çift 10 Numara: Müller-Havertz

Kulüp takımları başta olmak üzere, 3-4-3 dışındaki dizilişlerle de Kutu Orta Saha konseptini kullanan takımlar var.

Peter Bosz’un 4-2-3-1 üzerinden Kutu Orta Saha oluşturması. Kaynak: https://twitter.com/SteveBeregi/status/1163510290497069056
Guardiola’nın Kutu Orta Saha’sı oyunun akışkanlığı içerisinde bambaşka şekillerde oluşabiliyor. Örneğin burada Çift Pivot: Rodri-Bernardo Silva / Çift 10 Numara: İlkay-Cancelo
Mancini’nin İtalya’sı da 4-3-3 üzerinden Kutu Orta Saha oluşturuyor. 3’lü savunmanın sağında sağ bek Di Lorenzo var.
Çift Pivot: Locatelli-Jorginho / Çift 10 Numara: İnsigne-Barella

Oyun Kurulumunda Sayısal Üstünlük

Yazının başında bu konseptin pas açısı sağlama üzerine kurulduğundan bahsetmiştim. Sağlanan pas açılarının oyun kurulumunda ve topun ilerlemesini sağlamada katkısı büyük. Fakat bu konseptin pas açısının yanında, özellikle 4-4-2 savunmalara karşı, sayısal üstünlük sağlama noktasında da faydaları var.

Oyun kurulumunun ilk hattında 3’e 2’lik sayısal üstünlük kuruluyor. Kenar stoperlerin dribling ile çıkması da mümkün.

10 Numaralar İçin Alan Açma

Kutu Orta Saha Konsepti’nde 5 dikey alanın (Sağ ve sol kenar, sağ ve sol half-space,merkez) tamamında konumlanan oyuncular var. Bu durum özellikle 10 numaraların marke edilmesini zorlaştırıyor.

 

Kutu Orta Saha’nın elemanlarının ilk görevi rakibin merkezini manipüle etmek. Kanat beklerin ileri de konumlanması ile rakip kanatların 10 numaraları marke etmesi de engelleniyor.

Kanat beklerin katkısı ile 10 numaralar için yatay olarak alan açılırken, forvetin katkısıyla da dikey olarak alan açılıyor.

Rakip orta saha çift pivota pres yapıyor. Forvet oyuncusu rakip stoperleri sabitleyerek, stoperlerin 10 numaralara prese çıkmasını engelliyor. 10 numaraların top alabilmesi için büyük bir alan açılmış oluyor.

Geniş Alan Opsiyonları

Kutu Orta Saha Konsepti hem merkezden hem de kenarlardan oyun kurulumuna olanak sağlıyor. Geniş alanlardaki pas dörtgenleri kenardan oyun kurulumunda önemli bir yere sahip.

Stoper oyuncusunun da katıldığı bu geniş alanlardaki dörtgenlere, özellikle Atalanta maçlarından aşinayız.
Stoper oyuncusunun topu ilerletmesi için 3 opsiyonu var. Bu opsiyonların engellenmesi de kolay değil.

 

Rakip kanat oyuncusu topun 10 numaraya ilerlemesini engellerse geniş alandaki kanat bek demarke kalıyor. Mavi takımın bek oyuncusu topu aldığında, geniş alanda 2’ye 1 sayısal üstünlük oluşuyor.

 

Kırmızı takımın kanat oyuncusu, mavi takımın bek oyuncusunun pas yolunu kapatırsa; direkt olarak stoperden 10 numaraya gidecek bir pas yolu açık kalıyor.
Kırmızı takım, tamamen topun olduğu tarafa kayıp tüm kısa pas açılarını kapatırsa ters taraftaki stoper oyuncusu boşta kalıyor. Kırmızı takımın ters taraftaki stoperinin önündeki opsiyonlar da tamamen açık.

Oyun Yönünün Değişmesi ve Rakip Bekin Manipülasyonu

Genelgeçer bir kural olarak, oyunun yönünü hızlıca değiştirebilmek hücum yapan takım için -rakip savunmanın dengesini bozmak adına- olmazsa olmazdır. Kutu Orta Saha yapısının oyunun yönünün değişebilmesi hem de rakip savunmanın manipüle edilebilmesi için önemli seçenekleri var. Bu seçenekler üzerinden oynanan setler, turnuva boyunca beklerin ön plana çıkmasını sağlayan en önemli faktörlerden biri oldu.

Mavi takımın topa sahip olan oyuncusunun ters tarafta oyun yönünü değiştirebileceği 3 opsiyonu var.

Kutu Orta Saha’nın çift pivotları genellikle birbirlerine yakın olarak konumlanır. Bu sayede ters taraftaki oyun yönü değiştirme opsiyonlarının izole edilmesini sağlanır.

 

Mavi takımın pivotlarından birisi topu stoperden alıyor. Diğer pivot kendisine yakın konumlanıyor ve ters tarafta 3’e 2’lik bir sayısal üstünlük oluşuyor.
Mavi takımın pivotu topu ters taraftaki 10 numaraya gönderiyor. Kutu Orta Saha yapısının 10 numaraları, hem rakip beki manipüle eden hem de oyun yönünün değişmesini sağlayan bir rol üstleniyorlar.
Mavi takımın 10 numarası topu aldığında, rakip bek oyuncusuna karşı 2’ye 1 üstünlük oluşuyor.

Yukarıda çizilen gol tanıdık gelmiş olabilir. Çünkü Euro 2020’nin ilk golünü tam olarak bu şekilde yedik.

Euro 2020 boyunca bu set, diğer takımlar tarafından da sıklıkla kullanıldı.

Bu pozisyonda Wijnaldum topu Dumfries’e aktaramadı. Fakat Hollanda turnuva boyunca birçok kez bu şekilde pozisyona girdi.
Danimarka’da Damsgaard, Rusya’nın sağ beki Fernandes’i manipüle ediyor ve Maehle’nin önünde büyük bir alan açılıyor.

 

Müller, Gosens’ten pası aldığında Havertz ve Kimmich ters tarafta Guerreiro’ya karşı 2’ye 1 üstünlük sağlamış durumda. Almanya bu pozisyonun sonunda Portekiz maçındaki 2. golünü buldu.

Sonuç

Euro 2020’deki takımların dışında; Atalanta, Chelsea, Manchester City gibi üst düzey oyuna sahip birçok takım da Kutu Orta Saha Konsepti’ni benimsemiş durumda. Özellikle kulüp takımlarında, bu konsept üzerinden geliştirilen oyun içi rotasyonlarla beraber, oyunun daha da akışkan hale gelmesi; Kutu Orta Saha’yı benimseyen takımların 1. ve 2. bölgede savunulmasını daha da zorlaştırıyor.

Futbol taktiklerinin gelişimi, hayatın her alanında olduğu gibi, oldukça hızlı ilerliyor. Bu konsepti savunmaya yönelik planlar da zamanla gelişecektir. Fakat bu planlar gelişene kadar Kutu Orta Saha yapısının kenarlarında yer alan bek (Gosens, Maehle, Spinazzola vs.) ve kanat (Manchester City’de Sterling, Mahrez, Foden; İtalya’da Chiesa, Berardi vs.) oyuncularının gol ve asist istatistikleri daha da yükselecek gibi duruyor.

Kaynaklar:

Abdul Kerim Atlı

Teşhis. Futbol.twitter.com/akerimatli

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir